पुणे अष्टविनायक दर्शन कॅबने: 2 व 3 दिवसांचे पॅकेज, मार्ग आणि क्रम
महाराष्ट्रातील अष्टविनायक यात्रा म्हणजे आठ स्वयंभू गणपतींचे दर्शन. मोरगाव, सिद्धटेक, पाली, महाड, थेऊर, लेण्याद्री, ओझर आणि रांजणगाव ही आठ ठिकाणे पुणे, अहमदनगर (अहिल्यानगर) आणि रायगड या तीन जिल्ह्यांत पसरलेली आहेत. पुण्यातून सुरुवात करणाऱ्या भाविकांसाठी ही यात्रा खासगी कॅबने करणे सर्वात सोयीचे ठरते, कारण आठही मंदिरे एकमेकांपासून वेगवेगळ्या दिशांना आहेत.
अनेक कुटुंबे वर्षानुवर्षे अष्टविनायक यात्रेचा संकल्प करतात, पण वेळ, गाडीची व्यवस्था आणि मार्ग ठरवण्यात अडचण येते. कोणत्या मंदिराला आधी जायचे, रात्री कुठे थांबायचे, वृद्ध आई-वडिलांना किती चालावे लागेल, असे प्रश्न मनात असतात. खासगी कॅब पॅकेजमध्ये हे सर्व आधीच ठरलेले असते आणि तुम्हाला फक्त शांतपणे दर्शनावर लक्ष द्यायचे असते.
या लेखात आम्ही पुण्यातून सुरू होणाऱ्या २ दिवसांच्या आणि ३ दिवसांच्या कॅब पॅकेजची रचना, पारंपरिक क्रम, प्रत्येक मंदिराची माहिती, दर्शनाचे नियम, खाणेपिणे आणि सुरक्षिततेच्या टिप्स सोप्या भाषेत दिल्या आहेत. वेळा आणि अंतरे अंदाजे आहेत; मंदिरांच्या वेळा बदलू शकतात, त्यामुळे जाण्यापूर्वी खात्री करून घ्या.
थोडक्यात माहिती
- कालावधी: ३ दिवस २ रात्री (सर्व आठ गणपती आरामात); २ दिवसांत पाच गणपती आणि उरलेले तीन वेगळ्या एक दिवसाच्या फेरीत
- सुरुवात आणि शेवट: पुणे
- एकूण अंतर: साधारण सहाशे किमीच्या आसपास, मार्गानुसार थोडे कमी-जास्त
- दररोजचा प्रवास: दिवसाला सुमारे आठ ते दहा तास गाडीत, दर्शन आणि जेवणासह
- सर्वोत्तम काळ: ऑक्टोबर ते फेब्रुवारी; गणेशोत्सव आणि संकष्टी-अंगारकीला गर्दी जास्त
- कोणांसाठी योग्य: कुटुंबे, ज्येष्ठ नागरिक, मित्रमंडळी, पहिल्यांदा यात्रा करणारे भाविक
पारंपरिक क्रम आणि त्यामागचे तर्क
परंपरेनुसार अष्टविनायक यात्रा मोरगावपासून सुरू होते आणि क्रम असा मानला जातो: मोरगाव, सिद्धटेक, पाली, महाड, थेऊर, लेण्याद्री, ओझर आणि रांजणगाव. यात्रा पूर्ण झाल्यावर पुन्हा मोरगावच्या मयुरेश्वराचे दर्शन घ्यावे, अशीही श्रद्धा आहे. हा क्रम भक्तीच्या दृष्टीने आहे, पण प्रत्यक्ष गाडीने जाताना भौगोलिक सोयही पाहावी लागते.
पुण्याच्या आग्नेयेला मोरगाव, सिद्धटेक आणि थेऊर आहेत. रायगड जिल्ह्यात पाली आणि महाड आहेत, तर उत्तरेकडे ओझर, लेण्याद्री आणि रांजणगाव आहेत. म्हणून कॅब पॅकेजमध्ये अनेकदा क्रम थोडा बदलला जातो, म्हणजे एका दिवसात एका दिशेचा भाग पूर्ण होतो. ज्यांना पारंपरिक क्रम पाळायचा आहे, त्यांनी बुकिंगच्या वेळी तसे सांगावे; चालक त्यानुसार मार्ग आखू शकतो.
मार्ग आणि प्रवासाचा अनुभव
पुणे–मोरगाव रस्ता सोलापूर रस्त्याने आणि पुढे बारामतीच्या दिशेने जातो; अंतर सुमारे साठ ते सत्तर किमी असून एखाद्या तासात-दीड तासाचा प्रवास होतो. मोरगावहून सिद्धटेकला भीमा नदीच्या काठाने जाणारे रस्ते सहज आहेत. सिद्धटेकहून पालीकडे जाताना कर्जत, खोपोली मार्गे जावे लागते आणि हा दिवसातला सर्वात लांब टप्पा असतो.
पाली ते महाड या भागात कोकण आणि सह्याद्रीच्या पायथ्याचे हिरवे दृश्य दिसते. पावसाळ्यात घाटात धुके आणि पाऊस असल्याने चालक वेग कमी ठेवतो. उत्तरेकडील भागात रांजणगावहून ओझर आणि लेण्याद्री जुन्नर तालुक्यात आहेत; इथले रस्ते ग्रामीण आणि काही ठिकाणी अरुंद आहेत, पण दृश्ये सुंदर आहेत.
दिवसवार नियोजन
२ दिवसांचे पॅकेज (पाच गणपती)
- दिवस १, सकाळी सुमारे ६:००: पुण्यातून निघणे
- सुमारे ७:३०: थेऊर चिंतामणी दर्शन
- सुमारे ११:००: मोरगाव मयुरेश्वर दर्शन आणि जेवण
- दुपारी सुमारे ३:००: सिद्धटेक सिद्धिविनायक दर्शन
- संध्याकाळी: कर्जत किंवा खोपोली परिसरात मुक्काम
- दिवस २, सकाळी सुमारे ७:००: पाली बल्लाळेश्वर दर्शन
- सुमारे ११:००: महाड वरदविनायक दर्शन आणि जेवण
- दुपारनंतर: पुण्याकडे परतीचा प्रवास
या पॅकेजमध्ये रांजणगाव, ओझर आणि लेण्याद्री राहतात. ती तीन मंदिरे पुण्यापासून एका स्वतंत्र दिवसाच्या फेरीत सहज करता येतात.
३ दिवसांचे पॅकेज (आठही गणपती)
- दिवस १: थेऊर, मोरगाव, सिद्धटेक; रात्री कर्जत-खोपोली परिसरात मुक्काम
- दिवस २: पाली, महाड; दुपारनंतर पुण्यात परत येऊन रात्री विश्रांती
- दिवस ३, सकाळी लवकर: रांजणगाव, ओझर, लेण्याद्री आणि संध्याकाळी पुण्यात परतणे
काही प्रवासी दुसऱ्या दिवशीचा मुक्काम महाडजवळ करतात आणि तिसऱ्या दिवशी लवकर परतीला निघतात. हे सर्व तुमच्या सोयीनुसार बदलता येते.
प्रत्येक गणपतीची माहिती
मोरगाव – मयुरेश्वर
मोरगाव हे पुणे जिल्ह्यातील बारामती तालुक्यात, कऱ्हा नदीच्या काठी आहे. अष्टविनायक यात्रेची सुरुवात येथूनच होते असे मानले जाते. मंदिराभोवती उंच तट आणि चार कोपऱ्यांवर मिनार असल्याने ते एखाद्या किल्ल्यासारखे दिसते. गाभाऱ्यात मयुरेश्वराची मूर्ती आहे आणि मंदिरात नंदीची मोठी मूर्ती लक्ष वेधून घेते. येथे सामान्यतः एक ते दीड तास पुरेसा होतो. सकाळी लवकर गेल्यास गर्दी कमी असते. तिथल्या परिसरात इतर छोटी मंदिरे आणि दीपमाळ पाहता येते. टिप: यात्रेच्या शेवटीही मोरगावला परत यायची श्रद्धा असल्याने, पूर्ण वेळ असेल तर शेवटी पुन्हा येण्याचा विचार करा.
सिद्धटेक – सिद्धिविनायक
सिद्धटेक अहमदनगर (अहिल्यानगर) जिल्ह्यातील कर्जत तालुक्यात भीमा नदीच्या काठी एका छोट्या टेकडीवर आहे. हा अष्टविनायकांपैकी असा गणपती आहे ज्याची सोंड उजवीकडे वळलेली आहे, असे सांगितले जाते,. भाविक येथे टेकडीला प्रदक्षिणा घालतात; ती लांब असल्याने ज्येष्ठांनी आपल्या क्षमतेनुसार निर्णय घ्यावा. दर्शनासाठी सुमारे एक तास लागतो. पावसाळ्यात किंवा नदीला पाणी जास्त असताना तिथले मार्ग आणि पायऱ्या निसरड्या असू शकतात. टिप: दुपारच्या कडक उन्हात न जाता सकाळी किंवा संध्याकाळी जा.
पाली – बल्लाळेश्वर
पाली हे रायगड जिल्ह्यातील सुधागड तालुक्यात, सरसगड किल्ल्याच्या पायथ्याशी आहे. हा गणपती आपल्या भक्त बल्लाळाच्या नावाने ओळखला जातो आणि याच नावाने मंदिर प्रसिद्ध आहे. सह्याद्रीच्या कुशीत असल्यामुळे परिसर शांत आणि हिरवागार आहे. येथे बऱ्याचदा मोदक प्रसाद घेऊन भाविक येतात. दर्शनासाठी साधारण एक ते दीड तास ठेवा. सुट्टीच्या दिवशी रांग लांब असू शकते. पाली परिसरातून सरसगडाचे दृश्य छान दिसते आणि आजूबाजूला थोडे फिरायला वेळ असल्यास गावातील शांतता अनुभवता येते. टिप: पावसाळ्यात हा भाग विशेष सुंदर दिसतो, पण घाटाचा रस्ता सावधपणे पार करावा लागतो.
महाड – वरदविनायक
वरदविनायकाचे मंदिर रायगड जिल्ह्यातील खालापूर तालुक्यातील महाड या गावी आहे. हे मंदिर शांत आणि साधे आहे. येथील नंदादीप अनेक वर्षांपासून सतत प्रज्वलित असल्याची श्रद्धा आहे. येथे भाविकांना गाभाऱ्यात जाऊन मूर्तीचे दर्शन घेता येते, असे सांगितले जाते, पण नियम त्या वेळच्या व्यवस्थापनावर अवलंबून असतात. दर्शनाला सुमारे एक तास लागतो. महाडला पोहोचण्याचा रस्ता हिरव्या शेतांमधून आणि लहान गावांतून जातो, त्यामुळे प्रवासही आनंददायी वाटतो. टिप: गाभाऱ्यातील नियम त्या दिवशी विचारून घ्या आणि सोवळ्याबद्दल मंदिर कर्मचाऱ्यांचे ऐका.
थेऊर – चिंतामणी
थेऊर हे पुणे जिल्ह्यातील हवेली तालुक्यात, मुळा-मुठा नदीच्या काठी आहे. पुण्यापासून जवळ असल्याने बरेच भाविक एका दिवसात सहज जाऊन येतात. श्रीमंत माधवराव पेशवे यांचा या मंदिराशी विशेष संबंध होता, असा इतिहासात उल्लेख आहे. मंदिराचा परिसर शांत असून नदीकाठचे दृश्य सुंदर आहे. येथे साधारण एक तास पुरेसा होतो. सणावारी गर्दी जास्त असते. टिप: पुण्यातून सकाळी लवकर निघून सुरुवातीलाच थेऊर करणे सोयीचे ठरते, कारण पुढचा प्रवास लांब असतो.
लेण्याद्री – गिरिजात्मज
लेण्याद्री हे जुन्नर तालुक्यात, एका डोंगरावर कोरलेल्या लेण्यांमध्ये आहे. या गणपतीचे नाव गिरिजात्मज, म्हणजे पार्वतीचा पुत्र. हे मंदिर बौद्ध लेणी समूहातील एका लेणीत आहे. येथे जाण्यासाठी सुमारे तीनशेहून अधिक पायऱ्या चढाव्या लागतात, असे सांगितले जाते. म्हणून या ठिकाणी दर्शनासाठी दोन ते अडीच तास ठेवावेत. ज्येष्ठ नागरिकांनी हळूहळू, विश्रांती घेत जावे. टिप: पाण्याची बाटली, सोबत छत्री किंवा टोपी ठेवा आणि पावसाळ्यात पायऱ्यांवर काळजी घ्या.
ओझर – विघ्नेश्वर
ओझर हे जुन्नर तालुक्यात कुकडी नदीच्या काठी आहे. विघ्नेश्वर नावाप्रमाणे विघ्नांचे हरण करणारा गणपती म्हणून तो ओळखला जातो. मंदिराला उंच तटबंदी आहे आणि शिखरावर सोनेरी कळस आहे. परिसरात जवळच शिवनेरी किल्ला असल्याने इतिहासप्रेमींना तिथेही भेट देता येते, पण वेळ असेल तरच. ओझरला दर्शनासाठी साधारण एक तास पुरेसा आहे. टिप: ओझर आणि लेण्याद्री एकाच दिवशी, एकापाठोपाठ करणे सोयीचे ठरते.
रांजणगाव – महागणपती
रांजणगाव हे पुणे जिल्ह्यातील शिरूर तालुक्यात पुणे–अहमदनगर रस्त्यावर आहे. येथील गणपतीला महागणपती म्हणतात. पुण्याहून सुमारे पन्नास ते साठ किमी अंतरावर असल्यामुळे रस्ता सोपा आहे. मंदिर पूर्वाभिमुख असून प्रवेशद्वारावर जय-विजय यांच्या मूर्ती आहेत, असे सांगितले जाते. मंदिराच्या परिसरात सहसा गर्दी आणि पार्किंगची जागा हे दोन्ही विचारात घ्यावे लागते. सुमारे एक तास पुरेसा होतो. टिप: तिसऱ्या दिवशी सकाळी सर्वप्रथम इथे येऊन मग ओझर आणि लेण्याद्रीकडे जाणे सोयीचे होते.
यात्रेसाठी काही उपयुक्त सूचना
अष्टविनायक यात्रा ही स्पर्धा नाही, ती श्रद्धेची आणि मनःशांतीची वाट आहे. म्हणून दर्शनाची घाई करून थकून जाण्यापेक्षा प्रत्येक मंदिरात थोडा वेळ शांत बसा, परिसर पाहा आणि प्रसाद घ्या. दिवसाची सुरुवात सकाळी लवकर केल्यास रांग कमी लागते आणि दुपारच्या उन्हापूर्वी दोन मंदिरे सहज होतात.
- प्रत्येक दिवसाआधी चालकाशी पुढच्या दिवसाच्या वेळा आणि मार्ग निश्चित करा.
- गाभाऱ्याजवळ मोठी बॅग नेऊ नका; आवश्यक वस्तू एका छोट्या पिशवीत ठेवा.
- मंदिरांच्या पूजेच्या आणि आरतीच्या वेळी दर्शन थोडा वेळ थांबते, त्यामुळे त्या वेळांचा अंदाज घ्या.
- प्रत्येक मंदिराजवळ तिथली माहिती आणि कथा सांगणारे फलक असतात; ते वाचल्यास यात्रा अधिक अर्थपूर्ण होते.
- ज्येष्ठ व्यक्तींसाठी दर तासा-दीड तासाने चहा किंवा पाण्यासाठी थांबा ठेवा.
- प्रवासात औषधे वेळेवर घ्या आणि गाडीत सहज हाताला लागतील अशी ठेवा.
अनेक भाविक यात्रेत एक छोटीशी वही ठेवून प्रत्येक गणपतीचे नाव, तारीख आणि अनुभव लिहितात. हा पुढच्या पिढीसाठी सुंदर ठेवा ठरतो. लहान मुलांना आठही गणपतींची नावे आणि गावे सांगितली तर त्यांनाही यात्रेत रस वाटतो.
कोणता महिना कसा
- जून ते सप्टेंबर: पावसाळ्यात हिरवळ आणि थंडावा असतो, पण घाटात धुके आणि पायऱ्या निसरड्या होतात. लेण्याद्रीला जास्त काळजी घ्या.
- ऑक्टोबर-नोव्हेंबर: पावसानंतरची हिरवाई आणि सुखद हवा; यात्रेसाठी उत्तम काळ.
- डिसेंबर-जानेवारी: थंड हवा, चालायला सोपे; सकाळी धुके असू शकते.
- फेब्रुवारी: हवामान अजूनही आरामदायक.
- मार्च ते मे: उन्हाळ्यात ऊन जास्त असल्याने सकाळी लवकर दर्शन आणि दुपारी विश्रांती ठेवा.
- गणेशोत्सव (साधारण ऑगस्ट-सप्टेंबर): श्रद्धेचा काळ, पण गर्दी खूप. संकष्टी आणि अंगारकीलाही गर्दी असते.
काय खावे
कोकण आणि देश अशा दोन्ही भागांतून जाणाऱ्या या यात्रेत चवींचे वैविध्य मिळते. यात्रेच्या मार्गावर साधे, घरगुती पद्धतीचे जेवण मिळते. मंदिर परिसरातील भक्तनिवास किंवा लहान उपाहारगृहांत पिठलं-भाकरी, वरण-भात, आमटी-भात, साबुदाणा खिचडी, थालीपीठ, मिसळ-पाव आणि ताक सहज मिळते. प्रसादात मोदक आणि पेढे घेतले जातात. उत्तर पुणे भागात उसाचा रस आणि पावसाळ्यात गरम भजी आणि चहा हे सुखावणारे असते. उपवासाच्या दिवशी जात असाल तर साबुदाणा आणि वरीचे पर्याय शोधा. प्रवासात हलके अन्न घ्या, कारण दिवस लांब असतो आणि पोटभर जेवून झोप येऊ शकते.
काय सोबत घ्यावे
- सुती, सोवळ्याला योग्य कपडे; एक जास्तीचा जोड
- चालायला सोयीची चप्पल, जी सहज काढता-घालता येईल
- पाण्याची बाटली, थोडा सुका खाऊ
- छत्री किंवा रेनकोट, उन्हासाठी टोपी
- आवश्यक औषधे, विशेषतः ज्येष्ठांसाठी
- ओळखपत्राची प्रत, थोडी रोख रक्कम, मोबाईल चार्जर
- पूजेसाठी दुर्वा-फुले, आवडत असल्यास, पण मंदिराच्या नियमांनुसार
सुरक्षितता आणि दर्शनाचे शिष्टाचार
मंदिरात साधे आणि सभ्य कपडे घालावेत. काही ठिकाणी गाभाऱ्यात जाण्यासाठी सोवळे किंवा विशिष्ट पोशाख हवा असू शकतो. चप्पल मंदिराबाहेर ठेवावी आणि रांग शांतपणे पाळावी; पुढे घुसण्याचा प्रयत्न करू नये. गाभाऱ्यात फोटो किंवा व्हिडिओ काढण्यास अनेक ठिकाणी बंदी असते, त्यामुळे फलक पाहूनच मोबाईल वापरा. पुजाऱ्यांशी आदराने बोला आणि दक्षिणा ऐच्छिक असते.
पावसाळ्यात घाटरस्त्यांवर वेग कमी ठेवावा आणि अंधारात घाट टाळावा. नदीकाठी जाताना पाण्यात उतरू नका. लेण्याद्रीच्या पायऱ्यांवर लहान मुलांचा हात धरा. गर्दीच्या वेळी पाकीट आणि दागिन्यांची काळजी घ्या. मंदिरांच्या वेळा बदलू शकतात, त्यामुळे जाण्यापूर्वी खात्री करा.
खासगी कॅबने का जावे
बसने अष्टविनायक करताना ठरलेल्या वेळांवर चालावे लागते, आणि सर्व आठ ठिकाणे बसच्या मार्गावर नसतात. स्वतःची गाडी चालवली तर लांब आणि अनोळखी घाटांचा ताण आणि दिवसभराचा थकवा सहन करावा लागतो. खासगी कॅबमध्ये अनुभवी चालकाला मार्ग आणि मंदिरांच्या जवळचे पार्किंग माहीत असते. तुम्ही आपल्या सोयीने थांबू शकता, ज्येष्ठांना हवा तेवढा विश्रांतीचा वेळ देऊ शकता आणि कुटुंबाचा एकत्र प्रवास राहतो. प्रवासात गाडीत सामान सुरक्षित राहते आणि चालक परत पुण्यात आणून सोडतो, त्यामुळे तुम्ही फक्त दर्शनावर लक्ष देऊ शकता.
कॅब पॅकेजमध्ये काय समाविष्ट आणि काय नाही
सामान्यतः समाविष्ट
- खासगी एसी कॅब
- चालक आणि चालक भत्ता
- इंधन
- टोल
- पार्किंग
सामान्यतः समाविष्ट नाही
- मंदिर किंवा विशेष दर्शनाची तिकिटे, जिथे असतील तिथे
- जेवण आणि नाश्ता
- मुक्कामाची सोय
- ठरलेल्या अंतरापेक्षा जास्त किलोमीटर
- वैयक्तिक खर्च आणि प्रसाद
नेमके काय समाविष्ट आहे हे बुकिंगच्या वेळी लिखित स्वरूपात खात्री करून घ्या.
मुक्कामाच्या सोयी
पाली, महाड, मोरगाव आणि इतर मंदिरांच्या जवळ भक्तनिवास आणि साध्या लॉजची सोय असते. कर्जत, खोपोली किंवा पुण्यात मुक्काम केल्यास चांगले हॉटेल आणि रेस्टॉरंट सहज मिळतात. सणावारी किंवा सुट्ट्यांमध्ये खोल्या लवकर भरतात, त्यामुळे आधी बुकिंग करणे बरे. कुटुंबासोबत ज्येष्ठ किंवा लहान मुले असतील तर स्वच्छ आणि तळमजल्यावरची खोली मागा.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
अष्टविनायक यात्रा किती दिवसांत पूर्ण होते?
आरामात करण्यासाठी तीन दिवस चांगले आहेत. दोन दिवसांत सर्व आठ करायचे झाल्यास खूप लांब दिवस आणि घाई होते, म्हणून पाच गणपती दोन दिवसांत आणि उरलेले तीन वेगळ्या फेरीत करणे सोयीचे आहे.
यात्रेची सुरुवात कुठून करावी?
परंपरेनुसार मोरगावपासून सुरुवात केली जाते. पण पुण्यातून निघाल्यास थेऊर आधी करणे सोयीचे असते. तुमची श्रद्धा आणि सोय पाहून चालकाशी ठरवा.
ज्येष्ठ नागरिक यात्रा करू शकतात का?
होय, फक्त लेण्याद्रीच्या पायऱ्या आणि सिद्धटेकची प्रदक्षिणा आपल्या क्षमतेनुसार ठरवा. हळूहळू जा, ब्रेक घ्या आणि गरज असल्यास तिथे उपलब्ध असलेल्या सोयी विचारा.
दर्शनासाठी रांग किती असते?
हे दिवसावर अवलंबून आहे. आठवड्याच्या दिवशी सकाळी कमी, तर शनिवार-रविवार, सण आणि संकष्टीला जास्त गर्दी असते. वेळा बदलू शकतात, त्यामुळे जाण्यापूर्वी खात्री करा.
मंदिरात फोटो काढता येतो का?
बाहेरच्या परिसरात बहुतेक ठिकाणी चालते, पण गाभाऱ्यात अनेकदा मनाई असते. तिथे लावलेले फलक आणि कर्मचाऱ्यांच्या सूचना पाळा.
पावसाळ्यात यात्रा करणे सुरक्षित आहे का?
होय, पण घाटातून काळजीपूर्वक आणि दिवसा प्रवास करा. जोरदार पावसाचा इशारा असेल तर कार्यक्रम पुढे ढकलणे चांगले. लेण्याद्रीच्या पायऱ्या निसरड्या होऊ शकतात.
मुक्काम कोणत्या ठिकाणी करावा?
पहिल्या रात्री कर्जत किंवा खोपोली परिसर पाली-महाडला जाण्यासाठी सोयीचा आहे. काहीजण भक्तनिवासातही राहतात. आपला बजेट आणि सोय पाहून निवडा.
लहान मुलांना घेऊन जाणे योग्य आहे का?
होय. मुलांसाठी पाणी, खाऊ आणि खेळणी सोबत ठेवा आणि सारखे थांबे घेऊन प्रवास करा. लेण्याद्रीच्या पायऱ्यांवर मुलांचा हात धरा.
तुमची अष्टविनायक यात्रा आजच ठरवा
तारीख, पुण्यातील पिकअपचे ठिकाण आणि सोबत किती जण आहेत हे आम्हाला WhatsApp वर कळवा. तुमच्या गरजेनुसार २ दिवस किंवा ३ दिवसांचे नियोजन आणि स्पष्ट कोट आम्ही पाठवू. Bharat Yatra सोबत निवांतपणे, श्रद्धेने आणि सुरक्षित अष्टविनायक दर्शन करा. गणपती बाप्पा मोरया!
प्रतिक्रिया
अजून प्रतिक्रिया नाहीत. पहिली प्रतिक्रिया तुमची असू द्या!
प्रतिक्रिया द्या